تاریخچه مو سیقی ایران (دوره باستان- قبل از اسلام)
تاریخچه موسیقی ایران (دوره باستان)
موسیقی ایران را از نظر تاریخی می توان تا قبل از اسلام به هفت دوره تقسیم کرد
۱- پیشدادیان(۲۴۴۱ سال- از ۳۵۶۹-تا ۱۱۲۸ قبل از میلاد)
۲-کیانیان(۴۲۰سال از ۱۱۲۸ تا ۷۰۸ق م)
۳- ماد ها (۱۵۸ سال از ۷۰۸ تا ۵۵۰ ق م)
۴- هخامنشیان ۲۲۰ سال از ۵۵۰ تا ۱۸۷ق م)
۵- سلوکیه(۱۴۳ سال از ۳۳۰ تا ۱۸۷ ق م)
۶- اشکانیان(پارتها) (۴۷۵سال از ۲۴۹تا۲۲۶بعد از میلاد)
۷- ساسانیان(۴۲۰ سالاز ۲۴۹ تا ۶۴۶ب م)
۱- پیشدادیان :برای شناخت موسیقی دورهء پیشدادیان به سنبل های اساطیری شاهنامه به عنوان سند یاد می کنیم . فردوسی شاعر و مورخ بزرگ ایرانی توسط خاطرات نیاکان ما گنجینهء ملی ایرانیان را بوجود آورد و شاهنامه را به سه بخش اساطیری ( از پادشاهی کیومرث تا ظهور فریدون) …پهلوانی (از قیام کاوه آهنگر تا کشته شدن رستم) …تاریخی (از اواخر عهد کیانیان تا مرگ یزدگرد سوم) ….تقسیم کرد.
سخن هر چه گویم همه گفته اند
بر باغ دانش همه رفته اند
فردوسی در شاهنامه از هوشنگ اولین پادشاه پیشدادیان و نبیره کیومرث یاد می کندهمینطور نام های تهمورث، جمشید ، ضحاک ، فریدون ، ایرج ، منوچهر را آورده است. فردوسی در پادشاهی تهمورث از کوس یاد می کند:
چو این کرده شد ماکیان و خروس
کجا بر خروشید که زخم کوس
کوس بزرگترین ساز آلات کوبه ای که در ساختمان آن پوست بکار رفته و در میدان های نبرد تحت عنوان کوس رویین نیز بکار می رفته و در جای دیگر از کرنای سخن می گوید:
ز بس های و هوی و جرنگ و درای
بکردار تهمورثی کرنای
در زمان جمشید از رامشگر یاد می کند:
بزرگان به شادی بیاراستند
می و جام و رامشگران خواستند
۲) کیانیان :با آمدن کیقباد که نامش با کی همراه است ، در شاهنامه دورهء کیانیان آغاز می شود. در این دوره به تدریج جنبه های اساطیری شاهان کاسته می شود و شخضیتهای پهلوانی آنها ظاهر می شود. فردوسی در شاهنامه می نویسد: رستم جهان پهلوان به دستور زال برای آوردن کیقباد رهسپار کوه البرز می شود. در دیدار رستم و کیقباد فردوسی از سرود و رامشگری یاد می کند.
نشستند خوبان بربط نواز یکی عود سوز و یکی عود ساز
سرایندهء این سخن ساز کرد دف و چنگ ونی را هم آواز کرد
در این دوره مشاهده می کنیم فردوسی از سازهای بربط ، دف و چنگ و نی سخن می گوید و می توان دریافت که در این دوره موسیقی بزمی بوده است.
۳) ماد ها :در مورد موسیقی دوره مادها مدارک بیشتری وجود دارد. اولین موسیقیدان این دوره شخصی بنام اوگارِِس بوده که در دربار آستیاک آخرین پادشاه ماد زندگی می کرد. او انقراض پادشاهی آستیاک را بدست کورش پیش گویی کرده بود. موسیقیدانان در دربار پادشاهان ماد از جایگاه ویژه ای برخوردار بوده اند.
۴) هخامنشیان :دولت هخامنشیان توسط کورش کبیر پایه گذاری شد. مورخین می نویسند در این دوره سه نوع موسیقی وجود داشته : مذهبی ، بزمی و رزمی.
۵) سلوکیان :دولت هخامنشی به دست اسکندر منقرض شد و به دست سردار یونانی سولوکوس بنیان گذاری شد. در این دوره موسیقی ایران تحت تاثیر موسیقی یونان قرار گرفت. این دولت یونانی خدمات فرهنگی و هنری زیادی به ایرانیان کرد اما هرگز از همکاری و پشتیبانی مردم ایران برخوردار نشدند.
۶) اشکانیان
بعد از سلوکیان سلسله اشکانیان تشکیل شد.پادشاهان این سلسله با اینکه ایرانی بودند ، همچنان تحت نفوذ تمدن یونان بودند.
۷) ساسانیان :در این دوره قریب به چهل پادشاه سلطنت کردند که بین آنها چهار پادشاه توجه عمده ای به موسیقی داشتند که عبارتند از: اردشیر بابکان که بنیان گذار سلسله ساسانیان بود. او موسیقیدانان را در جایگاه پنجم بعد از موبدان ، وزرا ، سرداران و حکما قرار داده بود. بهرام گور توجه زیادی به موسیقیدانان داشت و موسیقی را از دربار بین مردم آورد. او سی هزار لولی (گوسن) از هند به ایران آورد که کارشان موسیقی ، نمایش و خنداندن و سرگرم کردن مردم بود. در دربار او موسیقیدانان به جایگاه سوم ارتقاء پیدا کردند. انوشیروان که در دوره او تغییر خاصی در احوال موسیقیدانان ایجاد نشد. خسرو پرویز که عصر طلایی موسیقی را به ارمغان آورد. بزرگترین نوازنده عصر ساسانیان باربد است که به خاطر استعداد و هنرش چندین آهنگ که خودش تصنیف کرده بود ، افسانه وار در تاریخ بجا مانده است. باربد سیصد و شصت آهنگ ضیافتی (تشریفاتی) برای شاه ساخته که برای هر روز سال اجرا می شد.) او سی لحن( و هفت خسروانی ساخت و به نظر میآید که خسروانی همان دستگاه امروزی بوده است. پس اختراع سیستم موسیقی ایرانی به هفت دستگاه به باربد نسبت داده می شود.
سلمک نام یکی از گوشه های موسیقی ایرانی در دستگاه شور می باشد.